Tiếng Việt lớp 5 bài 21A: Trí dũng song toàn

eLib xin gửi đến các em nội dung bài học dưới đây nhằm giúp các em hiểu hơn về sứ thần Giang Văn Minh - một người trí dũng song toàn. Đồng thời, bài học này còn giúp các em rèn luyện kĩ năng Nghe - viết một văn bản cụ thể. Mời các em cùng tham khảo nhé!

Tiếng Việt lớp 5 bài 21A: Trí dũng song toàn

1. Hoạt động cơ bản

1.1. Giải câu 1 trang 28 SGK VNEN Tiếng Việt lớp 5

Câu hỏi: Kể tên những người vừa mưu trí vừa dũng cảm mà em biết.

Hướng dẫn giải:

Những người vừa có mưu trí vừa dũng cảm mà em biết là: Trần Quốc Toản, Lê Lợi, Võ Nguyên Giáp, Phan Đình Giót, Lý Thường Kiệt, Lê Lai, Trần Quốc Tuần, Võ Thị Sáu, Kim Đồng, Lê Văn Tám.

1.2. Văn bản "Trí dũng song toàn"

Trí dũng song toàn

Mùa đông năm 1637, thám hoa Giang Văn Minh được vua Lê Thần Tông cử đi sứ Trung Quốc. Chờ rất lâu mà vẫn không được vua nhà Minh cho tiếp kiến, ông vờ khóc lóc rất thảm thiết. Vua liền hạ chỉ mời ông đến hỏi cho ra lẽ.

Thám hoa vừa khóc vừa than rằng:

- Hôm nay là ngày giỗ cụ tổ năm đời của thần, nhưng thần không có mặt ở nhà để cúng giỗ. Thật là bất hiếu với tổ tiên!

Vua Minh phán:

- Không ai phải giỗ người đã chết từ năm đời. Sứ thần khóc lóc như vậy thật không phải lẽ!

Giang Văn Minh nghe vậy, bèn tâu:

- Vậy, tướng Liễu Thăng tử trận đã mấy trăm năm, sao hàng năm nhà vua vẫn bắt nước tôi cử người mang lễ vật sang cúng giỗ?

Biết đã mắc mưu sứ thần, vua Minh vẫn phải nói:

- Từ nay trở đi, nước ngươi không phải góp giỗ Liễu Thăng nữa.

- Đồng trụ đến giờ rêu vẫn mọc.

Biết họ ngạo mạn nhắc chuyện Mã Viện dẹp cuộc nổi dậy của Hai Bà Trưng, Giang Văn Minh cứng cỏi đáp lại:

- Bạch Đằng thuở trước máu còn loang.

Thấy sứ thần Việt Nam dám lấy việc quân đội cả ba triều đại Nam Hán, Tống và Nguyên đều thảm bại trên sông Bạch Đằng để đối lại, vua Minh giận quá, sai người ám hại ông.

Thi hài Giang Văn Minh được đưa về nước. Vua Lê Thần Tông đến tận linh cữu ông, khóc rằng:

- Sứ thần không làm nhục mệnh vua, xứng đáng là anh hùng thiên cổ.

Điếu văn của vua Lê còn có câu: “Ai cũng sống, sống như ông, thật đáng sống. Ai cũng chết, chết như ông, chết như sống’’.

Theo ĐINH XUÂN LÂM – TRƯƠNG HỮU QUỲNH và TRUNG LƯU

1.3. Nội dung chính của văn bản

Văn bản "Trí dũng song toàn" mang đến cho người đọc hiểu hơn về một nhân vật trong lịch sử dân tộc mà đáng để chúng ta ca ngợi, đó là Thám hoa Giang Văn Minh, người này làm sứ thần nước Việt thời nhà Lê, dùng tài trí và sự dũng cảm đối đáp vua Minh. Tuy bị ám hại nhưng được lưu danh sử sách vì trí tuệ và lòng dũng cảm, sự tự tôn dân tộc.

1.4. Giải thích các cụm từ khó trong bài

- Trí dũng song toàn: Vừa mưu trí vừa dũng cảm.

- Thám hoa: Người đỗ thứ ba (sau trạng nguyên, bảng nhãn) trong kì thi Đình được tổ chức sau kì thi tiến sĩ thời xưa.

- Giang Văn Minh (1573 - 1638): đại thần triều Lê.

- Liễu Thăng: tướng nhà Minh, năm 1427 bị nghĩa quân Lam Sơn phục kích giết chết ở ải Chi Lăng (nay thuộc tỉnh Lạng Sơn).

- Đồng trụ: tương truyền là cây cột đồng do Mã Viện, tướng nhà Hán, dựng ở biên giới sau khi đà áp cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng.

1.5. Thảo luận và trả lời các câu hỏi

Câu 1: Sứ thần Giang Văn Minh làm cách nào để vua nhà Minh bãi bỏ lệ "góp giỗ Liễu Thăng"?

Hướng dẫn giải:

Với tài trí thông minh của sứ thần Giang Văn Minh thì ông đã thuyết phục được vua nhà Minh bãi bỏ lệ "góp giỗ Liễu Thăng". Câu chuyện bãi bỏ được góp giỗ Liễu Thăng là khi được vua Lê Thần Tông cử đi sứ Trung Quốc, vua nhà Minh để sứ thần Giang Văn Minh chờ lâu và không chịu tiếp kiến thì Giang Văn Minh đã "vừa khóc lóc rất thảm thiết". Vua Minh buộc phải tiếp kiến ông và hỏi han "cho ra lẽ". Nhân dịp đó, sứ thần đã cho vua Minh biết rằng việc góp giỗ Liễu Thăng mới chính là "thật không phải lẽ" vì "tướng Liễu Thăng đã tử trận mấy trăm năm". Sứ thần nước ta đã khéo léo làm phép tính đơn giản để so sánh là "ngày giỗ cụ tổ năm đời" của mình lại "không có mặt thần ở nhà để cúng giỗ", thì vua Minh khăng khăng phán rằng "không ai phải giỗ người đã chết từ năm đời". Từ đó, việc bãi bỏ lệ "góp giỗ Liễu Thăng" là điều đương nhiên.

Câu 2: Nhắc lại nội dung cuộc đối đáp giữa ông Giang Văn Minh với đại thần nhà Minh.

Hướng dẫn giải:

- Đại thần nhà Minh ra vế đối: "Đồng trụ đến giờ rêu vẫn mọc", để nhắc chuyện Mã Viện dẹp cuộc nổi dậy của Hai Bà Trưng.

- Sứ thần Giang Văn Minh cứng cỏi đối lại ngay: "Bạch Đằng thuở trước máu còn loang", nhằm lấy việc quân đội ba triều đại Nam Hán, Tống và Nguyên đều thảm bại trên sông Bạch Đằng để đối lại vế đối ngạo mạn nêu trên của đại thần nhà Minh.

Câu 3: Vì sao vua nhà Minh sai người ám hại ông Giang Văn Minh?

Hướng dẫn giải:

Nhà Minh sai người ám hại ông Giang Văn Minh bởi vì ông là người vô cùng thông minh và tài giỏi, là người dũng cảm đứng lên bảo vệ đất nước. Ông đã làm cho vua Minh phải bãi bỏ lệnh "góp giỗ Liễu Thăng", lại còn hiên ngang đối lại đại thần nhà Minh vốn rất ngạo mạn, tưởng là có thể đè bẹp ý chí ngoan cường của một sứ thần nước Nam. Quá xấu hổ và ghen ghét, nên vua nhà Minh đã sai người ám hại ông Giang Văn Minh.

Câu 4: Vì sao có thể nói ông Giang Văn Minh là người trí dũng song toàn?

Hướng dẫn giải:

- Giang Văn Minh (1573 – 1638), một người sống ở thời nhà Lê nhưng lại có tài, vô cùng thông minh, ông được xem là một đại thần nhà Lê đã chỉ bằng mưu trí thông minh mà buộc vua Minh phải bỏ thói hống hách của nước lớn để "hạ chỉ mời ông đến hỏi cho ra lẽ". Rồi cũng vua Minh mắc mưu của sứ thần triều Lê mà ra tuyên bố rằng: "Từ nay trở đi, nước ngươi không phải giỗ Liễu Thăng nữa". Để từ đó, nước ta mới thoát khỏi nạn mỗi năm cống nạp một lượng vàng để đền mạng Liễu Thăng (một tướng nhà Minh, năm 1427 bị nghĩa quân Lam Sơn phục kích giết chết ở ải Chi Lăng, nay thuộc tỉnh Lạng Sơn, phía Bắc nước ta).

- Ông Giang Văn Minh có phong thái của con người trí dũng song toàn, lời nói và hành động của ông vô cùng cương quyết, dứt khoát, rõ ràng. Cụ thể khi yết kiến vua Minh và đối diện với đại thần của phong kiến Trung Quốc, ông đã tỏ ra cứng cỏi, đối đáp bạo dạn, đầy tự tin bằng cả khí phách anh dũng, bằng sự hiểu biết sâu sắc, lòng tự hào về lịch sử chống ngoại xâm quật cường của Tổ quốc Việt Nam. Chỉ bằng một vế đối ngắn gọn và súc tích, ông Giang Văn Minh đã đập lại thái độ ngạo mạn của nhà Minh để nhắc lại ba lần thảm bại của cả ba triều đại phong kiến phương Bắc trên sống Bạch Đằng của nước Việt anh hùng. Ông đã "xứng đáng là anh hùng thiên cổ". Một con người vừa mưu trí, vừa dũng cảm như ông thì dù có chết đi rồi cũng vẫn như còn sống mãi.

2. Hoạt động thực hành

Câu 1: Cùng chơi: Thi ghép nhanh các thẻ từ:

- Mỗi nhóm có một bộ thẻ từ. Ghép thẻ từ "công dân" với các thẻ từ: "gương mẫu", "ý thức", "nghĩa vụ", "quyền", "danh dự", "bổn phận", "trách nhiệm" để điền thành cụm từ có nghĩa. Nhóm nào ghép nhanh nhất thì thắng cuộc.

- Viết các cụm từ đã ghép được vào vở.

Hướng dẫn giải:

Một số cụm từ có thể ghép được như sau: nghĩa vụ công dân, quyền công dân, ý thức công dân, bổn phận công dân, trách nhiệm công dân, danh dự công dân, công dân danh dự, công dân gương mẫu,…

Câu 2: Chọn nghĩa ở cột A thích hợp với mỗi cụm từ ở cột B:

 

Hướng dẫn giải:

Câu 3: Viết đoạn văn theo đề bài sau: Viết 3 – 4 câu nêu cảm nghĩ của em về câu nói của Bác Hồ khi đến thăm đền Hùng: “Các vua Hùng đã có công dựng nước, bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước".

Hướng dẫn giải:

“Các vua Hùng đã có công dựng nước, bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước” là câu nói mà bác Hồ đã nói cùng với các chiến sĩ trong một lần tới thăm đền Hùng ở Phú Thọ. Câu nói vừa cho thấy được bác đã dành một sự biết ơn to lớn cho công lao dựng nước của các vua Hùng, đồng thời cũng nhắc nhở mỗi một người dân chúng ta cần phải cùng nhau góp công, góp sức giữ gìn giang sơn, đất nước tươi đẹp mà người xưa đã dựng xây. Là một học sinh còn ngồi trên ghế nhà trường, em nghĩ mình cần phải học tập tốt, tu dưỡng và rèn luyện đạo đức để mai này góp công sức đưa đất nước sánh vai với các cường quốc năm châu trên thế giới.

Câu 4: Nghe thầy cô đọc và viết vào vở: Trí dũng song toàn (từ Thấy sứ thần Việt Nam … đến hết):

"Thấy sứ thần Việt Nam dám lấy việc quân đội cả ba triều đại Nam Hán, Tống và Nguyên đều thảm bại trên sông Bạch Đằng để đối lại, vua Minh giận quá sai người ám hại ông.

Thi hài Giang Văn Minh được đưa về nước. Vua Lê Thần Tông đến tận linh cữu ông, khóc tha:

- Sứ thần không làm nhục mệnh vua, xứng đáng là anh hùng thiên cổ.

Điếu văn của vua Lê còn có câu: “Ai cũng sống, sống như ông, thật đáng sống. Ai cũng chết, chết như ông, chết như sống”.

Hướng dẫn giải:

Khi viết cần chú ý:

- Viết đúng chính tả.

- Viết hoa tên người, tên địa danh.

- Đặt dấu câu phù hợp.

Câu 5: Thi tìm và viết các từ (chọn bài a hoặc b):

a. Có chứa tiếng bắt đầu bằng r, d hoặc gi, có nghĩa như sau:

- Giữ lại để dùng về sau.

- Biết rõ, thành thạo.

- Đồ đựng đan bằng tre, nứa, đáy phẳng, thành cao (thường dùng để đựng cua, cá).

b. Chứa tiếng có thanh hỏi hoặc thanh ngã, có nghĩa như sau:

- Dám đương đầu với khó khăn, nguy hiểm.

- Lớp mỏng bọc bên ngoài của cây, quả.

- Đồng nghĩa với giữ gìn.

Hướng dẫn giải:

a. Các từ:

- Giữ lại để dùng về sau: để dành, dành dụm.

- Biết rõ, thành thạo: rành.

- Đồ đựng đan bằng tre, nứa, đáy phẳng, thành cao (thường dùng để đựng cua, cá): cái giành, cái rổ.

b. Các từ:

- Dám đương đầu với khó khăn, nguy hiểm: dũng cảm.

- Lớp mỏng bọc bên ngoài của cây, quả: vỏ.

- Đồng nghĩa với giữ gìn: bảo vệ.

Câu 6: Chọn bài a hoặc b:

a. Chọn để điền r, d hay gi vào mỗi chỗ trống trong bài thơ sau. Viết lại các từ có chứa tiếng vừa điền vào vở:

Dáng hình ngọn gió

Bầu trời rộng thênh thang

Là căn nhà của gió

Chân trời như cửa ngõ

Thả sức gió đi về

 

Nghe lá cây ...ầm ...ì

Ấy là khi gió hát

Mặt biển sóng lao xao

Là gió đang ...ạo nhạc

 

Những ngày hè oi bức

Cứ tưởng gió đi đâu

Gió nép vào vành nón

Quạt ...ịu trưa ve sầu

 

Gió còn lượn lên cao

Vượt sông dài biển rộng

Cõng nước làm mưa ...ào

Cho xanh tươi đồng ruộng

 

Gió khô ô muối trắng

Gió đẩy cánh buồm đi

Gió chẳng bao ...ờ mệt!

Nhưng đố ai biết được

Hình ...áng gió thế nào.

ĐOÀN THỊ LAM LUYẾN

b. Chọn để đặt dấu hỏi hay dấu ngã trên các chữ in đậm trong mẫu chuyện vui “Sợ mèo không biết”. Viết lại các từ chứa tiếng vừa điền dấu thanh vào vở:

Sợ mèo không biết

Một người bênh hoang (1) tương, suốt ngày ngỡ mình là chuột. Cuối cùng được ra viện nhưng anh ta cứ đứng tần ngần (2) mai ở cổng viện mà không đi. Một bác sĩ thấy lạ bèn hỏi. Bệnh nhân sợ (3) hai (4) giai thích:

- Bên (5) công có một con mèo.

Bác sĩ bảo:

- Nhưng anh viết mình không (6) phai là chuột cơ mà.

Anh chàng trả lời:

- Tôi biết như vậy có ăn thua gì. (7) Nhơ con mèo nó không biết điều ấy thì sao.

Theo BÍ QUYẾT SỐNG LÂU

Hướng dẫn giải:

a. (1) rầm (2) rì, (3) dạo nhạc, (4) dịu, (5) rào, (6) giờ, (7) dáng.

b. (1) tưởng, (2) mãi, (3) hãi, (4) giải, (5) cổng, (6) phải, (7) nhỡ.

3. Hoạt động ứng dụng

Câu hỏi: Kể lại cho người thân nghe câu chuyện Trí dũng song toàn. Trao đổi với người thân về ý nghĩa câu chuyện.

Hướng dẫn giải:

- Khi kể các em cần chú ý kể đúng nội dung câu chuyện. Ngắt, nghỉ phù hợp.

- Ý nghĩa câu chuyện: Ca ngợi sứ thần Giang Văn Minh trí dũng song toàn, bảo vệ được quyền lợi và danh dự của đất nước khi đi sứ nước ngoài.

4. Tổng kết

Sau khi học xong bài này, các em cần nắm một số nội dung chính như sau:

- Nắm được nội dung và ý nghĩa của văn bản "Trí dũng song toàn".

- Rèn luyện kĩ năng tập đọc một văn bản.

- Biết cách kể lại một câu chuyện đã nghe hoặc đã đọc.

Ngày:23/11/2020 Chia sẻ bởi:

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM